RSS

सन् २०१०लाई नियाल्दा , विश्व राजनीति नयाँ मोडमा

04 Jan

अश्विनी कोइराला
वर्ष २०१० अघि विश्व आतंकवादी एवं युद्धको सन्त्रासमा बाँचेको थियो भने वर्ष २०१० मा विश्वराजनीति आतंकवादी सन्त्रासबाटभन्दा बढी अर्थ राजनीतिका कारण चर्चामा रह्यो । विश्वको तेस्रो आर्थिक शक्ति मुलुक चीन यही वर्षदेखि दोस्रो शक्तिशाली मुलुकमा दरियो । यो वर्ष चीनले अमेरिकादेखि अफ्रिकासम्म व्यापार विस्तार मात्र गरेन, खर्बौं डलर विदेशी लगानी भित्र्यायो । विश्वको दोस्रो आर्थिक शक्ति जापानको अवस्था खस्कँदै गएपछि ५० वर्षदेखि सत्तामा रहेको लिबरल डेमोक्रेटिक पार्टीले गत वर्षको आमनिर्वाचनमा नराम्रोसँग पराजित हुनुपरेको थियो । सत्तामा आएको डेमोक्रेटिक पार्टी अफ जापानले पनि खस्कँदो अर्थतन्त्रलाई व्यवस्थापन गर्न सकेन । फलस्वरूप नौ महिना पनि नपुगी प्रधानमन्त्री हातोयामाले पदबाट राजीनामा दिनुपर्‍यो । यही मुद्दालाई व्यवस्थापन गर्न अहिले डेमोक्रेटिक पार्टीका नाओतो कान जापानका प्रधानमन्त्री बनेका छन्, त्यतिमात्र होइन, वर्ष २०१० को अर्थ-राजनीति यति प्रभावकारी भएर आयो, चीन-अमेरिकाले पुराना सबै तिक्ततालाई थाँती राखेर आर्थिक सम्पन्नताका लागि मिलेर काम गर्ने प्रतिबद्धता जनाए । चिनियाँ-अमेरिकी राष्ट्रपतिले पटक-पटक भेटवार्ता एवं एक-अर्का देशमा मैत्रिपूर्ण भ्रमण गरेर विश्व अब राजनैतिक स्वार्थका आधारमा होइन, आर्थिक स्वार्थका आधारमा चल्न थालेको सन्देश दिए ।

वर्ष २०१० मा अर्को राष्ट्र भारतले विश्व रंगमञ्चमा आफूलाई शक्तिशाली पात्रका रुपमा उभ्यायो । यही वर्ष अमेरिकी राष्ट्रपति बाराक ओबामा, चिनियाँ राष्ट्रपति हु जिन्ताओ, फ्रान्सका राष्ट्रपति निकोलस सार्कोजी, रूसका राष्ट्रपति दिमित्री मेदभेदव, बेलायतका प्रधानमन्त्री डेभिड क्यामरुनसमेतले भारतको औपचारिक भ्रमण गर्दै अर्बौ डलरको व्यापार सम्झौता गरे । यही व्यापार मुद्दाकै कारण अमेरिकी राष्ट्रपति बाराक ओबामाले भारतीय संसदमै भारतलाई संयुक्त राष्ट्रसंघको स्थायी समितिमा हेर्न चाहेको सार्वजनिक उद्घोष गरे । फ्रान्स, बेलायत, ब्राजिल एवं दक्षिण कोरियाको राजनीतिलाई पनि आर्थिक नीतिले प्रभावित तुल्यायो । विकसित देशहरूको साझा संयन्त्र जी २० मा अमेरिका-चीनबीच भएको मुद्रा विवादले पनि राम्रै चर्चा पायो ।
यति हुँदाहुँदै पनि वर्ष २०१० विकिलिक्स पत्रकारिता, उत्तर-दक्षिण कोरियाको युद्ध अभ्यास, नोबेल पुरस्कारको विवाद, आङसाङ सुकीको रिहाइ, कोपनहेगनमा भएको जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी सम्मेलन, अमेरिकी संसद्को माथिल्लो सदन सिनेटमा राष्ट्रपति बाराक ओबामाको दलको पराजय, इरानमाथि थप कडा प्रतिबन्ध लगाउने अमे रिकी नीतिलाई संयुक्त राष्ट्रसंघले गरेको अनुमोदन, बेलायतको निर्वाचनमा कन्जरभेटिभ पार्टीको विजय जस्ता घटनाका कारण सम्झन योग्य वर्ष बन्यो ।

विकिलिक्स पत्रकारिता
वर्ष २०१० सानो लगानीमा खुलेको नाफारहित सामाजिक संजाल विकिलिक्स डट इन्फो नामक वेबसाइटले विश्वभरि नै तरंग ल्यायो । विश्वभरि रहेका अमेरिकी दूतावासले उसको सुरक्षा संयन्त्र पेन्टागनलाई गरेको प्रतिवेदनका दस्तावेजहरू यो साइटले सार्वजनिक गरेपछि अमेरिकी कूटनीति नराम्रोसँग तल पर्‍यो । प्रतिवेदन सार्वजनिक भएसँगै विश्वका ठूला-बडा नेता एवं अमेरिकी उच्च निकाय बदनाम हुन पुग्ो । दशकौं लगाएर अमेरिकाले आफ्ना बनाएका विश्वका विश्वासी नेताहरूको राजनीतिमा धक्का पुग्यो । त्यसले कतिसम्म प्रभाव पार्‍यो भने विकिलिक्सले गरेको खुलासाले विश्व नै दुई ध्रुवमा विभाजित भयो । एकथरीले विकिलिक्सका सञ्चालक प्रमुख जुलियन असान्जलाई कुख्यात आतंकवादी बिन लादेनसँग तुलना गरे भने अर्काथरीले खोज पत्रकारितामा नयाँ आयाम थपेको भन्दै उनलाई नोबेल पुरस्कार दिनुपर्ने तर्क गरे । विकिलिक्सलाई बन्द गराउने हजारौं प्रयास भए, तर विकिलिक्स पक्षधरहरूले उक्त साइट बन्द हुन नदिन हजारौं मिरर साइट खोलिदिए । अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयले उनको खाता नै बन्द गरायो, तर त्यसका समर्थकहरूले खाता बन्द गराउने स्वीस बैंकको एकाउन्टलाई नै ह्याक गरिदिए । विकिलिक्स प्रमुख असान्जलाई दुईवटा बलात्कारका मुद्दा लगाएर बेलायतमा थुनियो । यति हुँदाहुँदै पनि विकिलिक्सले विश्वका सनसनीखेज प्रतिवेदनहरू सार्वजनिक गर्ने काम जारी नै राख्यो ।
विकिलिक्स सन् २००६ डिसेम्बरमा खुलेको साइट हो । साइट खुलेको बखत नै उसले सोमालियामा भएको सरकारी अधिकारीको हत्यामा त्यहाँका चर्चित व्यक्ति शेख हसिन ददिरको हात भएको खुलासा गरेको थियो । सन् २००८ र ०९ मा केही घटना सार्वजनिक गरे पनि यसले वर्ष २०१० मा पहिलो पटक मार्च १५ मा अमेरिकी रक्षा विभागको ३२ पेज लामो जासुसी प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्‍यो । यसले विश्वमै हलचल मच्चायो ।

जलवायु परिवर्तन
यो वर्षको राजनीतिमा जलवायु परिवर्तनको मुद्दाले कम विकसित मुलुकको तराजु भारी बनायो । विश्वका विकसित देशले भोग्ने सेवा सुविधाको मार कम विकसित मुलुकले भोग्नुपर्ने विडम्बना यो वर्ष सतहमा आयो । हरित उत्सर्जनका कारण बढेको तापमानका कारण हिमनदी पग्लने क्रममा भएको वृद्धि एवं समुद्रको बढ्दो सतहले विश्वलाई अप्ठारोमा पारेको कुरा विश्वभरिका प्रकृतिप्रेमी जनता एवं संस्थाले उठाए । त्यसमा संयुक्त राष्ट्रसंघको भूमिका पनि सकारात्मक रह्यो । यो मुद्दालाई विश्वभरि छर्न माल्दिभ्सले समुद्र मुनि मन्त्री परिषद्को बैठक गर्‍यो भने नेपालले सर्वोच्च शिखर सगरमाथाको काला पत्थरमा त्यस्तै बैठक सम्पन्न गर्‍यो । डेनमार्कको कोपनहेगनमा भएको विश्व सम्मेलनमा ५५ विकसित मुलुकले सन् २०५० सम्ममा ग्रीनहाउस ग्याँस कटौतीलाई ४५ प्रतिशत पुर्‍याउने प्रतिबद्धता जाहेर गरे । फेब्रुअरी २ मा गरिएको उक्त प्रतिबद्धतालाई चीन र भारतले एक कदम अघि सर्दै हरित गृह कटौती सन् २०२० मै ४५ प्रतिशत पुर्‍याउने वाचा गरे । विशेषज्ञहरूका अनुसार विश्वका ५५ विकसित देशले गर्ने सेवा र सुरक्षाका लागि ७८ प्रतिशत प्रकृतिको दोहन गरिरहेका छन् । जबकी बाँकी १ सय ४३ देशले जम्मा २२ प्रतिशत मात्र प्रकृतिको दोहन गरिरहेका छन् । यसको क्षतिपूर्तिस्वरूप विकसित मुलुकहरूले अविकसित मुलुकलाई १ सय अरब डलर क्षतिपूर्ति दिन मन्जुर गरेका छन् । उक्त रकममध्ये ३० अरब डलर आगामी एक दशकभित्रमा विभिन्न शिर्षकमा दिइसक्नुपर्नेछ ।

राजनीतिको केन्द्र अमेरिका
वर्ष २०१० विगत वर्षजस्तै अमेरिका केन्द्रित रह्यो । चीनको राजनीति आफ्नो देशको व्यापार बढाउने कुरामा मात्र केन्द्रित भएकाले चीन अमेरिकाजस्तो शक्तिशाली दे खिएन । अमेरिकी कांग्रेसले इरानमाथि थप नाकाबन्दी गर्ने विधेयकलाई पास गर्‍यो । यो विषयमा अमेरिकाको लबिङ यति शक्तिशाली थियो कि संयुक्त राष्ट्रसंघको सुरक्षा परिषद्ले यो विधेयक पास हुनुअघि नै नाकाबन्दी गर्ने प्रस्तावलाई स्वीकृति दिएको थियो, जसलाई जर्मनी र रूसले समर्थन गरेका थिए । यो प्रस्ताव पास भएपछि इरानसँग बैंकिङ कारोबार गर्न एवं तेल किनबेच गर्न चीनजस्ता विश्वका प्रमुख देशहरू वञ्चित भएका छन् ।
यसैगरी सन् २०१० मा अमेरिकाले आफ्नो देशमा गैरकानुनी रूपमा बसोबास गर्ने करिब १० लाख विदेशीलाई देशनिकाला गर्‍यो । तीमध्ये २५ प्रतिशत अपराधी रहेको अमेरिकी सुरक्षा विभागको कथन थियो ।अमेरिकी राजनीतिले आन्तरिक रूपमा पनि प्रभाव पारेको छ । वर्ष २०१० मा भएको सिनेट एवं राज्य गभर्नरको निर्वाचनमा अमेरिकी राष्ट्रपति बाराक ओबामालाई ठूलो धक्का दियो । उक्त निर्वाचनमा ओबामाको दल डेमोक्रेटिक पार्टीलाई विपक्षी रिपब्लिक पार्टीले पराजित गर्‍यो । यो चुनावमा ३७ सिनेट तथा ३७ राज्य गर्भनरको निर्वाचन भएको थियो ।

चीनद्वारा अमेरिकालाई झड्का
चीनमा अमेरिकी व्यापारको बढ्दो प्रभावलाई रोक्न चीनको राजनीतिक नेतृत्वले अमेरिकाको प्रसिद्ध सर्च इन्जिन साइट गुगल ह्याक गर्‍यो । गुगलको साइट लगातार ह्याक भएपछि वर्ष २०१० को प्रारम्भमै गुगलले आफ्नो चिनियाँ कार्यालय बन्द गरेको थियो । चीनमा अहिले पनि गुगलका ४० करोड प्रयोगकर्ता भएको अनुमान गरिएको छ । गत महिना मात्र विकिलिक्सले सार्वजनिक गरेको गुगल काण्डको रहस्योद्घाटनपछि चीन र अमेरिकाबीच फेरी गुगलको कार्यालय खोल्ने विषयमा कुराकानी प्रारम्भ भएको छ ।

तनावमा कोरिया नै
अमेरिका एवं दक्षिण कोरियाको संयुक्त सैनिक अभ्यास प्रारम्भ भएयता सशंकित बनेको उत्तर कोरियाले दक्षिण कोरियाका २७ वटा सिमा क्षेत्रमा फाइरिङ खोलेेपछि वर्ष २०१० मा कोरिया प्रायद्वीप तनावमा रह्यो । दक्षिण कोरियाका दक्षिणी समुद्री तट योङ्प्योङमा उत्तर कोरियाले फाइरिङ खोल्दा दुई सर्वसाधारण एवं दुई सैनिक दक्षिण को रियाले गुमाएको थियो । यी दुई देशबीच सन् ०५० देखि ०५३ सम्म सीमाको विषयमा युद्ध हुँदा हजारौंले ज्यान गुमाएका थिए ।

नोबेल पुरस्कारको राजनीति
विश्वभरी नै सम्मानित मानिने नोबेल पुरस्कार वर्ष २०१० मा विवादित मात्र भएन, यसले विश्व राजनीतिमै तरंग ल्यायो । नर्बेको ओस्लोमा नोबेल पुरस्कार कमिटीले चीनका विद्रोही नेता लियू सिआबेलाई नोबेल शान्ति पुरस्कार दिने निर्णय गरेपछि विश्व दुई चीरामा विभाजित भयो । चीनले यसलाई आन्तरिक राजनीति एवं कानुनी प्रणालीमा तिखो हमाला गरेको प्रतिक्रिया मात्र दिएन, उसले आफ्नो प्रभावमा रहेका राष्ट्रलाई त्यसको बिरोध गर्न औपचारिक आग्रह गर्‍यो । फलस्वरूप नेपाललगायत १३ राष्ट्रले चीनको पक्ष लिँदै नोबेल पुरस्कारको विपक्षमा आवाज उठाए । पुरस्कार विजेता लियू सन् ८९ मा चीनको तियाननमेन चौकमा भएको विद्रोहका अगुवा हुन् ।
नोबेल पुरस्कार पाउने लियू चिनियाँ हिरासतमा भएकाले पुरस्कार वितरण समारोहमा उनको कुर्सी खाली रह्यो । उनकी श्रीमतीलाई पुरस्कार वितरण समारोहमा जान बञ्चित गर्न चीनले उनलाई घरमै नजरबन्द गर्‍यो । पुरस्कार वितरण समारोहको प्रसारण मात्र होइन, उक्त समाचारमा पनि चिनियाँ मिडियाले कैची चलाए । उक्त टे लिभिजन च्यानल आउने समयमा बीबीसी, सीएनएनजस्ता विश्वप्रसिद्ध समाचार केही क्षणका लागि बन्द भएका थिए ।

आङसाङ सुकीको रिहाई
वर्ष २०१० प्रजातन्त्र प्रेमीका लागि खुसीको वर्ष रह्यो । यो वर्ष १५ वर्षसम्म घरमै नजरबन्दमा रहेकी बर्माकी प्रजातन्त्रवादी नेत्रीलाई त्यहाँको सैनिक सरकारले रिहा गरिदियो । गत महिना रिहा भएकी आङसाङ सुकीको डेमोक्रेटिक पार्टीले सन् १९९० मा भएको निर्वाचनमा बहुमत हासिल गरेको थियो । उक्त निर्वाचनलाई अवैध घोषणा गर्दै त्यहाँको सैनिक सरकारले सुकीको दललाई प्रतिबन्धित गरी उनलाई हिरासतमा लिएको थियो । पछि उनलाई घरमै नजरबन्द गरियो । बेलायतको अधिनमा रहेको तत्कालीन बर्मालाई स्वतन्त्र गराउन सुकिका पिता जनरल आङ सानले ठूलो भूमिका निर्वाह गरेका थिए । जनरल आङ सानको हत्या पनि सेनाले नै गरेको थियो ।

 
१ टिप्पणी

Posted by on जनवरी 4, 2011 in Uncategorized

 

One response to “सन् २०१०लाई नियाल्दा , विश्व राजनीति नयाँ मोडमा

  1. karna shah uae abud

    नोभेम्बर 30, -0001 at 12:00 बिहान

    विश्वका प्रगतिका समाचार पढदा नेपालका खाते नेताहरु देख्दा सारै रिस उठछ । कमाउने भन्दा अरु केहि नियत छैन खाते नेपालका नेताहरुको । यि गदाहरुलाइ टुडीखेलमा राखेर गोली हान्नु पर्छ अनिमात्र ठिक हुन्छ । तव मात्र वन्छ नयाँ नेपाल

     

जवाफ लेख्नुहोस्

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

 
%d bloggers like this: